Świnka (Porcarius) Adam z Zielonej (zm. 1433), kanonik krakowski i gnieźnieński, sekretarz króla Władysława Jagiełły, poeta.
Ś. był synem Adama Świnki z Zielonej (zob.). Miał pięciu braci: Ottona (zm. 1420), Jana z Pomorzan (zm. przed 28 II 1477), Jakuba (zm. 1432), Mikołaja z Grzebska (zm. 1468), żonatego z Beatą z Jeżewa, oraz Ludwika (zm. 1477).
Ś. rozpoczął edukację najprawdopodobniej w szkole katedralnej w Płocku. W r. 1411 wpisał się na Uniw. Krak., wnosząc 6 gr opłaty immatrykulacyjnej. Nie uzyskał żadnego stopnia naukowego; przypisane mu przez Jana Korytkowskiego: stopień doktora dekretów oraz objęcie przed r. 1413 kanonii gnieźnieńskiej dotyczą Adama z Będkowa.
Dn. 25 IX 1423 wystąpił Ś. jako świadek w dokumencie króla Władysława Jagiełły. Pod koniec r. 1426 posłował w imieniu króla do papieża Marcina V w sprawie nominacji Stanisława Ciołka na biskupstwo poznańskie. Choć od papieża otrzymał odmowę, król dobrze ocenił jego starania, a w liście do arcybp. gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca oskarżył bratanka arcybiskupa, Wojciecha Jastrzębca, o poczynania destabilizujące działania polskiego poselstwa. W liście Władysława Jagiełły do papieża Marcina V z r. 1427 Ś. tytułowany był kanonikiem łęczyckim i notariuszem królewskim. W r. 1428 upamiętnił śmierć Zawiszy Czarnego z Garbowa w bitwie pod Gołubcem siedemdziesięciodwuwersowym utworem żałobnym (inc. «Arma tua fulgent, sed non hic ossa quiescunt», Długosz, Annales, XI), przeznaczonym na cenotafium Zawiszy w kościele Franciszkanów w Krakowie. W r.n. posłował, wraz z podkomorzym poznańskim Piotrem Korczbokiem i podkomorzym sandomierskim Andrzejem Ciołkiem z Żelechowa, do elektorów Rzeszy w sprawach czeskich. Przed 21 II 1431 został kanonikiem kolegiaty św. Jerzego w Gnieźnie. W grudniu t.r. napisał epitafium królewny Jadwigi (zm. 8 XII 1431), córki Władysława Jagiełły i Anny Cylejskiej (inc. «Virginum o iubar, o inclita gloria regni», Długosz, Annales, XI). W r. 1432 uzyskał kanonię krakowską oraz został proboszczem kościoła paraf. w Wieliczce. Świadkował 16 V t.r. w dokumencie bp. krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, erygującego w kościele paraf. w Wieliczce ołtarz p. wezw. Ofiarowania NMP. Dwa dni później w Krakowie, wraz z kolegium kanoników katedry krakowskiej, był świadkiem nadania przez bp. Oleśnickiego na rzecz tej kapituły dziesięcin z miejscowości Koszyce, Prokocice, Sędziszowice, Włostowice i Wolanowice. T.r. otrzymał kanonię gnieźnieńską wakującą po śmierci Mikołaja z Lubani; w posiedzeniu kapit. gnieźnieńskiej pierwszy raz uczestniczył 25 IV 1433. Tego samego dnia świadczył w dokumencie arcybp. Wojciecha Jastrzębca, potwierdzającego nadanie Mikołaja z Górki na rzecz wikariuszy katedralnych gnieźnieńskich. Ś. posiadał również kanonię włocławską. Zmarł przed 22 X 1433, wtedy bowiem posiadaną przez niego wieś prestymionialną Braciszewo otrzymał Mikołaj Głębocki.
Dzięki zaszyfrowanemu w akrostychu imieniu autora Henryk Kowalewicz zidentyfikował i wydał pięć poematów liturgicznych Ś-a, sekwencji: o św. Barbarze Ave virgo, fons virtutum, z akrostychem «Adam Suinca de Zelona», o św. Wojciechu Salve, sidus Polonorum, o Najświętszej Marii Pannie Ave virgo regia z akrostychem Adam fecit me, i o św. Stanisławie Psallat poli hierarchia z akrostychem «Prandote Adam pio donat», oraz hymnów ku czci św. Stanisława Alma per eius merita i Pollens doxis promicavit (uważany niekiedy za część pierwszego). Wg Józefa Andrzeja Załuskiego Ś. był również autorem poematu o Kazimierzu Wielkim Longum carmen heroicum de rebus gestis ac dictis memorabiblibus Casimiri secundi Poloniae regis inclitissimi (J. D. A. Janocki), obecnie zaginionego.
Ś. był obok Stanisława Ciołka najwybitniejszym przedstawicielem polskiej łacińskojęzycznej poezji dworskiej 1. poł. XV w. Dobrze znał zarówno utwory klasyków rzymskich, m.in. Wergiliusza, Owidiusza i Horacego, jak i hagiografię rodzimych patronów, św. Stanisława i św. Wojciecha.
Ś. jest bohaterem powieści Karola Bunscha „O Zawiszy Czarnym opowieść” (W. 1958).
Dawni pisarze pol., IV; Enc. katol., I; Korytkowski, Prałaci gnieźn., IV; Łętowski, Katalog biskupów krak., IV; Nowy Korbut, III; — Czyżak M., Kapituła katedralna w Gnieźnie w świetle metryki z lat 1408—1448, P. 2003 s. 74, 181, 312, 427; Janicki M., Zaginione inskrypcje poetyckie katedry wawelskiej (do końca XVI wieku), Cz. 1: Epitafia biskupie i królewskie, „Studia Waweliana” T. 11—12: 2002/3 s. 46—7, 65; Janociana, II 272; Koczerska M., Zbigniew Oleśnicki i kościół krakowski w czasach jego pontyfikatu (1423—1455), W. 2004; Kowalska Z., Stanisław Ciołek (+1437) podkanclerzy królewski, biskup poznański, poeta dworski, Kr. 1993; Kowalska-Pietrzak A., Prałaci i kanonicy kapituły łęczyckiej do schyłku XV wieku, Ł. 2004 s. 199—200, 358—9, 393; Krzyżaniakowa J., Kancelaria królewska Władysława Jagiełły. Studium z dziejów kultury politycznej Polski w XV w., P. 1979 cz. 2; Kultura Polski średniowiecznej XIV—XV w., Red. B. Geremek, W. 1997; Michałowska T., Literatura polskiego średniowiecza, W. 2011; taż, Średniowiecze, W. 1995; Możejko B., Ród Świnków na pograniczu polsko-krzyżackim w średniowieczu, Gd. 1998 s. 217—21, 237—8, 240, 243, 280; Najstarsza poezja polsko-łacińska (do połowy XVI wieku), Oprac. M. Plezia, Wr. 1952; Sułkowska-Kurasiowa I., Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370—1444, W. 1977 s. 261—2; Witczak T., Literatura średniowiecza, W. 1990; Zabłocki J., Polsko-łacińskie epicedium renesansowe na tle europejskiem, W. 1968 s. 67; Zeissberg H., Dziejopisarstwo polskie wieków średnich, W. 1877 II 196; Zielińscy G. i J., Wiadomości historyczne o rodzie Świnków oraz rodowód pochodzących od nich rodziny Zielińskich herbu Świnka, Tor. 1880—1 cz. 1—2; Żebrawski T., Pochodzenie i genealogia rodziny Zielińskich h. Świnka ze Skępego do poczatków XVII wieku, „Notatki Płockie” 1981 nr4 s. 18—20; — Bull. Pol., IV, V; Cantica medii aevi polono-latina, T. 1. Sequentiae, Ed. H. Kowalewicz, W. 1964; Cod. epist. Vitoldi; Długosz, Annales, XI; Kod. Mpol., IV; Kod. Wpol., V; Metryka Uniw. Krak.; Sprawozdanie z poszukiwań na Węgrzech dokonanych z ramienia Akademii Umiejętności, przez W. Barana i in., Kr. 1919; Weyssenhoff K., Adami Porcarii Epitaphium Zawissi Nigri et Hedvigis Wladislai Jagellonis filiae, Kr. 1961; Zbiór dok. Mpol., cz. II nr 445, cz. VII nr 1956.
Elżbieta Knapek